Spanje Zoals het is (1964) James Morris foto\'s Evelyn Hofer

SPANJE ZOALS HET IS
door James Morris
Foto's Evelyn Hofer
1964
W. Gaade / Den Haag
Oorspronkelijke titel: The Presence of Spain
Nederlandse bewerking: W. van Walcheren
1964 by Harcourt, Brace & World, Inc.
Printed by Conzett & Huber, Zürich
Prepared in collaboration with Chanticleer Press, Inc., New York

Gebonden boek in atlas formaat met harde linnen groene kaft met gouden letteropdruk in perfecte conditiue;
120 pagina's met tientallen kleuren- en zwart/wit foto's, illustraties enz.;

Dit boek werd in manuscrípt gelezen door Gerald Brenan, in Spanje, en door Professor Salvador de Madariaga in Engeland. Aan beiden ben ik veel dank verschuldigd, zowel voor hun vriendelijkheid, als voor de vele waardevolle aanwijzingen die zij mij verstrekten, dienende ter verbetering van het geheel. Zij zijn, natuurlijk, op generlei wijze aansprakelijk voor de hierin weergegeven meningen, die geheel en al de mijne zijn.
J.M.

Het middenvak van de meeste Spaanse kathedralen wordt gedomineerd door het coro, een donker gebeeldhouwd, op een grote koffer gelijkend bouwsel, dat de edele aanblik van het schip verspert, doch een geestelijk brandpunt vormt voor het gehele gebouw. Hier, onder de dreigende lepen van de orgelpijpen, zingen eentonig de kanunniken hun litanieén en de koorknapen hun schelle discanten, de boden sloffen er langs met boodschappen of missalen, de geweldige gregoriaanse lofzangen staan er geopend op de lessenaar en al het denken en wezen van de kathedraal schijnt zich hier te concentreren. Het coro doet niet zo zeer denken aan een heiligdom dan wel aan een bibliotheek of de studeerkamer van een vrouwen hatende godgeleerde; de bezoeker gaat gewoonlijk het eerst hierbeen om er de boekenatmosfeer op te snuiven en er de in het schemerduister opgestelde koorstoelen te bezichtigen, alvorens hij zich opmaakt om die veelheid van beeldhouwwerk en heiligheid, dat museum vol relikwieén, curiositeiten en praal in zich op te nemen, die alle tezamen in een Spaanse kerk te vinden zijn.
In de grote kathedraal, als hoedanig men Spanje zou kunnen beschouwen, wordt de rol van coro vervuld door het paleis-klooster het Escoriaal, want daar kunt ge u bewust worden van al de krachten, opgepropt in sombere granieten labyrinten, die dit geweldige en bijwijlen vreesaanjagende land hebben gevormd. Het staat in de heuvels aan de voet van het Guadarramagebergte, met sneeuw en bos op de achtergrond en het uitgebreide Castiliaanse plateau aan de voorzijde. Het is rechthoekig, van geweldige afmetingen en van een onverzoenlijke strengheid, die noch door gebladerte, noch door enige versiering wordt verzacht deels een plaats voor aanbidding, deels koninklijk paleis, deels mausoleum, zo groot dat het officieel werd geclassificeerd ais stad, met 86 trappen, 89 fonteinen, eer dan duizend deuren, 13 huiskapellen, met cellen voor 300 monniken, graftomben voor 24 koningen en koninginnen, 16 patio's, 2673 vensters en 160 kilometer gangen. Ruime pleinen omringen de muren van dit wonder, een kleine stad leunt gemelijk tegen zijn zelfkant en van verre over de vlakte, zelfs uit de traten van Madrid, kunt ge zijn sombere gestalte zich zien aftekenen aan de rand van het gebergte, een tegelijk heilige, dreigende en bezeten indruk makend. Het werd gebouwd door Filips II van Spanje, kleinzoon van Johanna de Waanzinnige. Hij begon in 1563, met het doel het zowel voor familiegraftombe ais paleis te bestemmen. Hij hield van de ruwe soberheid van dit Castiliaanse hoogland, dat zo meedogenloos heet is in de zomer en zo bitter koud in de winter; hij werd hierbij voortgedreven door het feit dat tijdens zijn generatie Spanje het toppunt had bereikt van wereldse macht. Het was de rijkste en ontzagwekkendste van alie naties ter wereld. Vanuit deze kamer, zei Filips 'regeerde hij de wereld met twee duim papier' en hij maakte het grote gebouw niet slechts tot een uitdrukking van zijn eigen trots en wantrouwend karakter, doch ook tot een tempel van de waarden die nadien Spanje steeds hebben beheerst. Sedert Filips' dagen is de geschiedenis van dit land vaak tragisch verlopen, maar de stijl die werd voorgeschreven in zijn gouden eeuw, is de thans nog heersende stijl en er is niets aan het Escoriaal dat verouderd aandoet. In zijn ontwerp en qua geest die het uitstraalt, zelfs wat betreft het angstvallig nauwgezette Spaanse vakmanschap waarvan het getuigt, zou het gisteren voltooid kunnen zijn: want ondanks de schrikbarende wisselingen in zijn lot blijft Spanje half bevroren in de geesteshouding die Fihps vier eeuwen geleden voorschreef.

INHOUD

PROLOOG - DE KERN
HET EILAND BARATARÍA
MEERVOUDIG SPANJE
DE VROUWE VAN ELCHE
SOL Y SOMBRA
VREEMDELINGEN
WILD SPANJE
DE STRIJDERS
CHRISTUS - KONING
VIER STEDEN
SCHEERBEKKEN
BESLUIT - STAAT VAN ZAKEN
Lijst van historische geheurtenissen
Register